Аннотация

Мақсад

Муҳокимаи комплексии паҳншавии диабети канд навъи 2 ва асоратҳои маъюбкунандааш (нейропатия ва синдроми пойи диабетӣ) дар миёни аҳолии калонсолони шаҳри Пенҷикент бо мақсади оптимизатсияи назорати диспансерӣ ва баландбурдани самаранокии компенсатсияи мубодилаи карбогидрратҳо.
 

Мавод ва усулҳо

Скрининги аҳолии популясияи гайриташкилшуда гузаронида шуд, ки 1512 нафар (498 мард ва 1014 зан) синни 18 то 77-сола-ро дар бар гирифт. Усулҳои тадқиқот иборат буданд аз: ҷамъоварии маълумоти клиникӣ ва анамнез; таҳлилҳои лабораторӣ-биохимиявӣ; ҳисобкунии маълумотҳои антропометрӣ бо индекси Кетле (BMI).
 

Натиҷаҳо

Вайроншавии мубодилаи карбогидратӣ дар 17,3% аз санҷидашудаҳо ошкор шуд: 20% мардон ва 16% занон. ДК навъи 2 дар 8,3±0,7% беморон ошкор гардид: 9,2±1,3% мардон ва 7,9±0,8% занон; ГСО (имконияти ташхиси) – НТГ (предиабет – усули толерантноки ба глюкоза) – 4,1±0,5% аҳолӣ: 4,8±0,9% мардон ва 3,8±0,6% занон; НГН (усули глюкооксидази) – 4,9±0,6% санҷидашудаҳо: 6,0±1,1% мардон ва 4,3±0,6% занон. Мавҷуд будани шакли компенсатсияшудаи диабет (сатҳи HbA1c 7,0-9,4%) дар 29,3±4,1% беморон; шакли нокомпенсиатсияшуда (сатҳи HbA1c 9,5-11,9%) – 54,0±4,4%; декомпенсацияшуда (сатҳи HbA1c 12,0-14,0%) – 16,7±3,3%. Миқдори зиёди вазни бадан (BMI 25,0-29,9 кг/м2) дар 33,9±1,2% аҳолӣ қайд шуд, чарбугӣ (ожирение) – 27,7%. Беш аз як сее (36,4±1,2%) санҷидашудаҳо гиподинамия доштанд. Сатҳи он дар мубталои СД 2 (68,3±4,1%) дар маҷмӯъ 31,9% баландтар буд нисбат ба аҳолии умумӣ (34% байни занон ва 28,5% байни мардон). Гиперхолестеринемия дар ҳар сеи сокин (32,5±3,8%) ошкор гардид. Гиперхолестеринемия ба таври достоверӣ (54,8%) бештар дар беморони ДК дида мешуд (P<0,05) нисбат ба аҳолии умумӣ. Ҳар се гуна санҷидашуда (32,9±1,2%) танҳо як омил хатар дошт. Таъҳияи ду омил дар ҳар панҷум (19,5±1,0%), се омил дар ҳар даҳум ва якҷояии чор омил тақрибан дар 6% аҳолӣ дида шуд.
Нейропатияи периферӣ дар 68,2±4,1% беморони ДК ошкор гардид, язваҳои трофикӣ дар пойҳо – дар 1,6±1,1%. Аз шахсони мубталои диабет 48,4±4,4% дар ҳисоботи диспансерӣ набуданд ва ба гурӯҳи онҳое дохил мешуданд, ки диабет барояшон бори аввал ошкор гардидааст. Танҳо як сеи беморони ДК 2 (30,2±4,1%) дар назорати диспансери эндокринологӣ буданд. Ҳар панҷум аз беморони ДК 2 (21,4±3,6%) дар назорати диспансерӣ набуд.
 

Хулоса

Маълумоти бадастомада бояд ба унвони воситаи иловагӣ барои сохторҳои манфиатдор дар соҳаи тандурустии минтақа хизмат кунад, то ки хизматрасонии ташхисӣ, табобатӣ ва пешгириро барои беморони сахарӣ диабет беҳтар ташкил кунанд.
 

Калимаҳои калидӣ

диабет канд глюкозаи хун гемоглобини гликизирёфта (HbA1c) чарбу камхаракати гиперхолестеринемия ирсӣ (ирсият) ангиополинейропатия

Матни пурра

Боргирӣ кардани мақола дар PDF

Версияи пурраи мақола дар формати PDF

Феҳристи манбаъ

  1. Melanie J. Davies, Soo L, Tommy Sr, Jonathan G, et all. Type 2 diabetes mellitus. An overview of current approaches to diagnosis, treatment, multi-organ complications, and the impact of the disease on patients' overall quality of life. Nature Reviews Disease Primers. 2026; 12(1): 10-14.
  2. American Diabetes Association Professional Practice Committee. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes-2025. Diabetes Care. 2025;48(1 Suppl 1):S27-S49. Doi:10.2337/dc25-S002.
  3. IDF Diabetes Atlas. 11th edition. International Diabetes Federation. 2025. URL: idf.org.
  4. Ando A., Miyamoto M., Saito N. et al. Small fibre neuropathy is associated with impaired vascular endothelial function in patients with type 2 diabetes. Front Endocrinol (Lausanne). 2021;12:653277. doi: 10.3389/fendo.2021.653277.
  5. Дедов ИИ, Шестакова МВ, Викулова ОК, и др. Эпидемиология и ключевые клинико-терапевтические показатели сахарного диабета в Российской Федерации в разрезе целей Всемирной организации здравоохранения. Сахарный диабет. 2025; 28(1): 4-17. https://doi.org/10.14341/DM13292.
  6. Дедов ИИ, Шестакова МВ, Мокрышева НГ, и др. Клинико-эпидемиологический анализ показателей сахарного диабета в Российской Федерации, статус 01.01.2026г. Сахарный диабет. 2026; 29(2):104-136. https://doi.org/10.14341/DM13485
  7. Здоровье населения и деятельность учреждения здравоохранения в 2024 году. Душанбе, 2025. С. 69.
  8. Абдуллозода СМ. Эпидемиология сахарного диабета среди взрослого населения Таджикистана. Здравоохранение Таджикистана. 2021;(4):11-23. https://doi.org/10.52888/0514-2515-2021-351-4-11-23
  9. Тюрпанов МС, Однокол ПО, Кутелев ПП, Комарова УА. Новый пик сахарного диабета – нарушение ритма и проводимости. Известия Российской Военно-медицинской академии. 2024; 43(2):193-201. doi:10.17816/rmmar627539.
  10. Lu Y., Xing P., Cai X. et al. Prevalence and risk factors for diabetic peripheral neuropathy in type 2 diabetic patients from 14 countries: Estimates of the INTERPRET-DD Study. Front Public Health. 2020;8:534372. doi: 10.3389/fpubh.2020.534372.
  11. Lazzarini P.A., Raspovic К.M., Meloni M., van Netten J.J. A new declaration for feet's sake: Halving the global diabetic foot disease burden from 2% to 1% with next generation care. Diabetes Metab Res Rev. 2024; 40(3):e3747. doi:10.1002/dmrr.3747.
  12. Rastogi A., Goyal G., Kesavan R. et al. Longterm outcomes after incident diabetic foot ulcer: Multicenter large cohort (EDI-FOCUS investigators) epidemiology of diabetic foot complications study. Diabetes Res Clin Pract. 2020; 162:108113. doi: 10.1016/j.diabres.2020.108113.